Jolanta Strażyc

W 2014 roku, wpadłyśmy z Majką i Ewą na pomysł, który wydawał nam się wtedy jednocześnie świetny i całkiem rozsądny.

Zapisałyśmy się na szkolenie personal shopper.

Samo określenie brzmiało trochę tajemniczo, trochę światowo, a przede wszystkim bardzo modnie. A my modę lubiłyśmy. Ubrania lubiłyśmy. Sklepy też. Właściwie trudno było znaleźć lepszy powód, żeby przez dwa dni zajmować się tym, co i tak sprawiało nam przyjemność.

Byłyśmy trzy i każda z nas miała zupełnie inny punkt widzenia.

Majka miała swój charakterystyczny styl. Potrafiła ubrać się w coś ze sklepu indyjskiego, dołożyć do tego własnoręcznie zrobioną biżuterię i wyglądać tak, jakby właśnie wróciła z podróży po Indiach. Ewa była malarką i mimo różnych upodobań zawodowych, obie kochałyśmy klasykę, ale z odrobiną awangardy.

Czyli już na starcie miałyśmy trzy różne definicje słowa „ładnie”.

Któregoś dnia znalazłyśmy ogłoszenie o szkoleniu.

Przeczytałyśmy opis:

Personal shopper — osobisty doradca zakupowy i stylista, pomagający dobrać ubrania, dodatki i stworzyć wizerunek dopasowany do sylwetki, typu urody, trybu życia i potrzeb klienta.

Spojrzałyśmy na siebie.

— To chyba coś dla nas — powiedziałam.

— No pewnie — odpowiedziała Majka.

— Przecież my się znamy na ubraniach — dodała Ewa.

I tym sposobem, bez większych oporów, zostałyśmy przyszłymi personal shopperkami.

Na szkoleniu było nas sześć. Pozostałe dziewczyny również lubiły modę i, podobnie jak my, miały słabość do klasycznego stylu.

Pierwszy dzień był teoretyczny.

Usiadłyśmy, przygotowane na zdobywanie wiedzy, i zaczęło się.

Dowiedziałyśmy się, że personal shopper nie jest po prostu osobą, która chodzi z klientem po sklepach i mówi:

— Weź to. Dobrze na tobie wygląda.

Okazało się, że sprawa jest znacznie bardziej skomplikowana.

Personal shopper ma poznać klienta. Dowiedzieć się, jaki prowadzi tryb życia, gdzie pracuje, jaki dress code obowiązuje w jego miejscu pracy, ile pieniędzy może przeznaczyć na ubrania, co lubi, czego nie lubi i w czym dobrze się czuje.

A potem określić jego typ sylwetki.

Typ urody.

Rozmiar.

Kolory.

Fasony.

I jeszcze najlepiej wiedzieć, gdzie te wszystkie rzeczy można kupić.

Czyli właściwie należało wiedzieć wszystko.

Dowiedziałyśmy się również, że personal shopper może zrobić przegląd szafy.

— Ciekawe, czy odważyłabym się wyrzucić komuś połowę rzeczy? — zapytała Ewa.

— Ja bym się odważyła — powiedziałam.

Majka spojrzała na mnie podejrzliwie.

— Ty byś mi wyrzuciła?

— Tylko to, co naprawdę trzeba.

–– Czyli prawdopodobnie połowę.

Przegląd szafy miał polegać na znalezieniu rzeczy, które nie pasują do sylwetki, nie służą kolorystycznie, dodają kilogramów albo lat i powinny jak najszybciej opuścić garderobę.

Oczywiście każda rzecz ma swoją historię.

Każda ma wspomnienia.

Każda może się jeszcze przydać.

A przynajmniej tak zwykle tłumaczy się właściciel garderoby.

Personal shopper miał być od tego, żeby te wymówki spokojnie zakończyć.

Po przeglądzie szafy przychodził czas na zakupy. Najlepiej wspólne, ale jeśli klient był bardzo zajęty albo po prostu nie cierpiał chodzić po sklepach, personal shopper mógł zrobić zakupy sam.

Miał więc znaleźć ubrania, dopasować kolor i fason, buty, dodatki, biżuterię. A nawet fryzurę i makijaż.

Im dłużej słuchałyśmy, tym bardziej dochodziłyśmy do wniosku, że personal shopper musi być trochę stylistą, trochę psychologiem, trochę detektywem, a trochę człowiekiem od zadań specjalnych.

I musi mieć anielską cierpliwość.

To było wyraźnie zaznaczone.

Anielską.

Czyli zwykła cierpliwość nie wystarczała.

Potrzebna była jeszcze kreatywność, spostrzegawczość, samodzielność, zmysł artystyczny i wyczucie plastyczne.

Tu akurat czułyśmy się mocne. W końcu fotografka, malarka i artystka tworząca biżuterię — brzmiało całkiem profesjonalnie.

Problemem mogło być tylko przekonywanie klienta do swoich racji.

Bo przecież klient mógł powiedzieć:

— Ale ja tego nie założę.

A personal shopper powinien odpowiedzieć:

— Ale właśnie dlatego powinien pan to założyć.

I jeszcze zrobić to tak, żeby klient nie uciekł.

Wykład trwał, a my coraz bardziej zagłębiałyśmy się w świat typów sylwetek, analizy kolorystycznej, dress code’u i kreowania wizerunku.

Pod koniec dnia wiedziałyśmy już, że dobry stylista nie może tylko wiedzieć, co jest modne.

Musi wiedzieć, dla kogo jest modne.

Bo przecież można założyć rzecz z najnowszej kolekcji, stanąć przed lustrem i dojść do wniosku:

— Wyglądam świetnie.

Albo:

— Wyglądam jak ktoś, kto właśnie przegrał zakład.

A zadaniem personal shoppera było doprowadzić raczej do tej pierwszej wersji.

Wieczorem wychodziłyśmy ze szkolenia z głowami pełnymi informacji.

Ale jedno było pewne.

Następnego dnia miała być praktyka w Galerii Kazimierz.

I dopiero wtedy miało się okazać, czy naprawdę umiemy ubierać ludzi, czy tylko bardzo lubimy o tym rozmawiać.

Słowo „praktyka” brzmiało bardzo poważnie. Można było oczekiwać prawdziwych klientek, prawdziwych problemów z garderobą, może nawet prawdziwego przeglądu szafy. Tymczasem okazało się, że nasza praktyka będzie wyglądała trochę inaczej.

Miałyśmy… ubierać się nawzajem.

Czyli sześć kobiet z własnymi gustami, przyzwyczajeniami i przekonaniami dotyczącymi tego, co komu pasuje, miało teraz decydować, co powinny nosić pozostałe.

Z jednej strony świetnie. Z drugiej — potencjalnie niebezpiecznie. Bo przecież każdy ma swoje zdanie.

— Ja bym tego nie założyła.

—  Ale właśnie dlatego powinnaś to założyć.

— Dlaczego?

— Bo nie możesz cały czas chodzić w tym, co sama wybierasz.

I właśnie o to chodziło.

Miałyśmy nauczyć się patrzeć na drugiego człowieka oczami stylistki, a nie własnego gustu. Dostawałyśmy określony typ sylwetki i typ kolorystyczny, a naszym zadaniem było znaleźć odpowiednią stylizację. Nagle zwykłe chodzenie po galerii handlowej nabrało zupełnie nowego znaczenia.

Przestałyśmy patrzeć na ubrania wyłącznie jak klientki.

Zaczęłyśmy je analizować.

— Zobacz, ten krój.

— Za szeroki.

— A ten?

— Lepszy.

— A kolor?

— Nie.

— Dlaczego?

— Bo ją zgasi.

Brzmiałyśmy coraz bardziej profesjonalnie.

Zaczęłyśmy zauważać rzeczy, na które wcześniej nie zwracałyśmy aż takiej uwagi: długość rękawa, szerokość ramion, linię talii, długość spódnicy, proporcje między górą a dołem sylwetki.

I oczywiście kolory.

Kolor potrafił być naszym sprzymierzeńcem albo wrogiem.

Niektóre rzeczy wyglądały na wieszaku pięknie, ale po założeniu nagle okazywało się, że osoba znika pod ubraniem. Inne, pozornie zwyczajne, robiły zaskakująco dobrą robotę.

To było chyba największe odkrycie tego dnia.

Nie chodziło o to, żeby znaleźć „ładne ubranie”.

Chodziło o to, żeby znaleźć ładne ubranie dla konkretnej osoby.

A to ogromna różnica.

Majka oczywiście patrzyła również na dodatki. Biżuteria była dla niej rzeczą oczywistą. W końcu sama ją tworzyła.

— Tu trzeba coś dodać — mówiła.

— Co?

— Biżuterię.

I już po chwili potrafiła zmienić charakter całego zestawu jednym naszyjnikiem albo kolczykami.

Ewa patrzyła na stylizacje trochę jak na obrazy. Kolory, kompozycja, faktury. U niej wszystko musiało się ze sobą „zgadzać” nie tylko praktycznie, ale również plastycznie.

Ja natomiast, jako fotografka, zaczynałam widzieć sylwetki trochę jak kadry. Zwracałam uwagę na proporcje, linie, kontrasty.

I nagle okazało się, że to, czym zajmowałyśmy się na co dzień, wcale nie było tak daleko od stylizacji.

Tego dnia nie było jednak przeglądu szafy. Nie zaglądałyśmy sobie do garderoby i nie robiłyśmy dramatycznych porządków w stylu:

— Tego pozbywamy się natychmiast!

Szkoda. Mogłoby być ciekawie.

Praktyka w Galerii Kazimierz była raczej ćwiczeniem oka. Miałyśmy nauczyć się patrzeć:

Na człowieka.

Na ubranie.

Na kolor.

Na proporcje.

Na całość.

I chyba właśnie wtedy zrozumiałyśmy, że dobry personal shopper powinien mieć przede wszystkim dobry gust, a dopiero potem wiedzę.

Po kilku godzinach zakupowego krążenia byłyśmy już znacznie bardziej świadome tego, co właściwie robimy. Wciąż miałyśmy swoje style i swoje upodobania, ale zaczynałyśmy rozumieć, że w tym zawodzie własny gust trzeba czasami schować do kieszeni.

Bo klient nie przychodzi po to, żeby wyglądać jak my.

Przychodzi po to, żeby wyglądać jak lepsza wersja siebie.

Po zakończeniu zajęć poszłyśmy wspólnie na obiad do restauracji. To był już zdecydowanie przyjemniejszy etap szkolenia. Siedziałyśmy przy stole, rozmawiałyśmy o tym, co wydarzyło się przez te dwa dni, i podsumowywałyśmy nasze doświadczenia. Było trochę poważnie. Trochę śmiesznie. I pewnie każda z nas miała już w głowie przynajmniej jedną osobę, którą najchętniej od razu zabrałaby na zakupy.

Na koniec dostałyśmy certyfikaty.

I tym sposobem sześć kobiet wyszło ze szkolenia jako — personal shopperki.

Nie wiem, czy wszystkie zaczęły potem wykonywać ten zawód, ale przez te dwa dni nauczyłyśmy się czegoś ważnego.

Że ubranie to nie tylko ubranie.

Może zmienić proporcje sylwetki, wydobyć kolor oczu, podkreślić charakter, dodać pewności siebie albo sprawić, że człowiek poczuje się wreszcie dobrze we własnej skórze.

Czego chcieć więcej?

Może tylko tego, żeby ktoś nam jeszcze za to zapłacił.

Wtedy dopiero byłby to prawdziwy sukces personal shoppera.

Był rok 2014. Wiosna zaczynała się nieśmiało, jakby sama nie była jeszcze pewna, czy warto. Poranki były chłodne. Człowiek rano wychodził z domu w zimowej kurtce, a po południu żałował, że nie zabrał sukienki.

Ewa zadzwoniła do mnie wieczorem.

— Mam sprawę — powiedziała.

Kiedy Ewa mówiła „mam sprawę”, zwykle oznaczało to, że za chwilę będę robiła coś, czego wcześniej nie planowałam.

— Jaką?

Roześmiała się.

— Prowadzę warsztaty malarskie.

Ewa miała pięćdziesiąt lat i od zawsze malowała. Miała w mieszkaniu obrazy oparte o ściany, obrazy stojące na podłodze, obrazy przykryte prześcieradłami i takie, których od kilku lat nie zamierzała już kończyć. Twierdziła, że niedokończony obraz jest czasem bardziej prawdziwy od skończonego.

Nigdy wcześniej nie prowadziła warsztatów.

— Będzie pięć dziewczyn — powiedziała. — Początkujące. Bardzo początkujące.

— To znaczy?

— Jedna zapytała mnie, czy farbę olejną rozcieńcza się wodą.

— Czyli rzeczywiście początkujące.

— Jest sześć sztalug.

Zrobiła pauzę.

— I została jedna.

Tak się zaczęło.

Pierwszego dnia przyszłam kilka minut za wcześnie.

Pracownia mieściła się w starej kamienicy. Schody skrzypiały, poręcz była wytarta, a na półpiętrze ktoś postawił doniczkę z fikusem, który najwyraźniej od dawna próbował przeżyć wbrew wszystkiemu.

Ewa otworzyła mi drzwi.

— Dobrze, że jesteś — powiedziała od razu.

— A jeśli namaluję coś strasznego?

— To namalujesz coś strasznego.

W środku pachniało kawą. Na stole stały porcelanowe filiżanki, talerzyk z herbatnikami i miseczka mandarynek.

Pięć kobiet już było.

Pierwsza siedziała przy oknie. Miała dwadzieścia pięć lat, krótkie włosy i twarz, na której wszystko było natychmiast widać.

— Lucyna — przedstawiła się.

Obok niej stała wysoka, bardzo szczupła dziewczyna.

— Monika.

Miała siedemnaście lat i słuchawki przewieszone przez szyję. Wyglądała na kogoś, kto najchętniej namalowałby cały świat na czarno, a potem poszedł do domu.

Dorota miała czterdzieści sześć lat. Przyszła w eleganckim płaszczu i z torbą tak dużą, jakby zamierzała zostać w pracowni kilka tygodni.

Iwona była najstarsza. Siedemdziesiąt lat, srebrne włosy i niespodziewanie czerwone okulary.

— Ja nie umiem rysować — powiedziała zamiast powitania.

— Ja też — dodała Lucyna.

Iwona uśmiechnęła się z satysfakcją, jakby właśnie uzyskała ważną informację.

Karolina miała trzydzieści dziewięć lat i bardzo spokojne oczy. Przez pierwsze pół godziny prawie się nie odzywała.

Usiadłam przy ostatniej sztaludze.

Sześć kobiet.

Sześć sztalug.

Nie wiedziałam jeszcze, że przez następne tygodnie każda z nas będzie próbowała namalować coś innego, a w pewnym sensie wszystkie będziemy malować ten sam obraz.

Na pierwszych zajęciach Ewa położyła przed nami czerwone jabłko.

— Proszę je namalować.

Zapadła cisza.

— Tak po prostu? — spytała Lucyna. — Ale jak?

— Tak, jak je widzisz.

Monika westchnęła.

Dorota wzięła ołówek.

Iwona zaczęła od razu.

Karolina patrzyła na jabłko przez kilka minut.

Ja zrobiłam mu zdjęcie.

— Ty chyba oszukujesz — powiedziała Ewa.

— Dokumentuję.

Roześmiała się.

Po godzinie jabłka wyglądały jak pięć różnych przedmiotów.

U Moniki przypominało czerwony księżyc.

U Iwony było niemal fotograficznie dokładne.

Dorota namalowała je bardzo elegancko, z cieniem.

Lucyna zrobiła coś, co wyglądało jak wspomnienie po latach.

Karolina długo nic nie pokazywała.

Kiedy w końcu odsunęła sztalugę, zobaczyliśmy czerwony kształt, który rozpływał się na jasnym tle.

— To jest jabłko? — zapytała Lucyna.

Karolina wzruszyła ramionami.

— Nie wiem.

Ewa popatrzyła na obraz.

— Bardzo dobrze.

I właśnie wtedy zrozumiałam, że te warsztaty prawdopodobnie nie będą miały nic wspólnego z nauką malowania jabłek.

Lucyna chciała namalować dom. Nie powiedziała tego pierwszego dnia. Dowiedziałyśmy się przy kawie tydzień później.

— Mój dom rodzinny już nie istnieje — powiedziała.

Siedziałyśmy przy stole i jadłyśmy ciasto drożdżowe przyniesione przez Iwonę.

— Sprzedaliście?

— Nie. Zburzyli ––powiedziała spokojnie. — Stał pod Tarnowem. Taki zwyczajny dom. Czerwony dach. Ganek. Dwie jabłonie.

— Dlaczego go zburzyli? — zapytała Dorota.

Lucyna wzruszyła ramionami.

— Bo był stary.

Potem dodała:

— Chcę go namalować, zanim zapomnę, jak wyglądał.

Nikt nic nie powiedział.

Następnego tygodnia przyniosła fotografię.

Była trochę wyblakła. Na zdjęciu stała przed domem jako mała dziewczynka, obok niej kobieta, którą — jak się później dowiedziałyśmy — była jej matką.

Lucyna położyła fotografię na stole.

— Tylko nie wiem, czy pamiętam dom, czy pamiętam to zdjęcie.

Ewa spojrzała na nią.

— To może nie ma znaczenia.

Lucyna zaczęła malować.

Monika przyszła na warsztaty dlatego, że jej mama uznała, że „powinna robić coś pożytecznego”. Nie zamierzała się do tego przyznawać, dopóki któregoś dnia nie wybuchła.

— Ja wcale nie chcę być na tych warsztatach.

Wszystkie podniosłyśmy głowy.

— To dlaczego jesteś? — spytała Iwona.

— Bo mama powiedziała, że jak nie będę robić czegoś konstruktywnego, to całe życie będę siedzieć przed komputerem.

— A co chcesz robić? — zapytała Karolina.

— Nic.

— To też jest jakiś plan — powiedziała Ewa.

Monika parsknęła śmiechem.

Z czasem okazało się, że miała ogromny talent. Nie do realistycznego malowania. Do czegoś zupełnie innego. Jej obrazy były gwałtowne, pełne kolorów i ciemnych plam. Malowała szybko, niemal ze złością.

Któregoś dnia zapytałam:

— Co to jest?

Spojrzała na mnie.

— Nie wiem.

— A nie przeszkadza ci to, że nie wiesz?

— Tobie nie przeszkadza, że robisz zdjęcia ludziom, których nie znasz?

Zamilkłam.

Miała siedemnaście lat i już wiedziała, jak trafić w czułe miejsce.

Dorota malowała dla byłego męża.

Znalazłam ją kiedyś samą w pracowni. Było późno, Ewa już wyszła. Dorota stała przed obrazem i poprawiała fragment nieba.

— Ładne — powiedziałam.

— Ma być dla mojego byłego.

Odłożyła pędzel.

— Rozstaliśmy się dwa lata temu. On zawsze chciał mieć obraz morza.

— I teraz mu go namalujesz?

— Tak.

— Dlaczego?

Dorota długo milczała.

— Bo kiedy byliśmy razem, zawsze mówił, że kiedyś sobie kupi taki obraz.

— To chyba romantyczne.

Pokręciła głową.

— Właśnie nie. Chcę mu go dać, żeby już przestał być moim mężem w mojej głowie.

Nie zrozumiałam.

Dopiero po chwili wyjaśniła:

— Przez dziesięć lat wszystko, co robiłam, było „dla nas”. Chcę zrobić coś dla niego, żeby pierwszy raz od dawna zrobić coś dla siebie.

Popatrzyłam na obraz.

— Myślisz, że mu się spodoba?

— Mam nadzieję, że nie.

Roześmiała się.

— Ale pewnie mu się spodoba.

Iwona malowała ogród.

Przynosiła na zajęcia stare fotografie, wycinki z gazet i zasuszone liście.

Pewnego dnia wyjęła z torebki małą, pożółkłą kopertę.

— To są nasiona, które zostawił mój mąż.

Jej mąż nie żył od ośmiu lat, ale Iwona mówiła o nim tak, jakby właśnie wyszedł do sklepu.

— Zawsze chciał mieć ogród. Mieliśmy działkę, ale ciągle nie było czasu. Praca, dzieci, kredyt…

Przerwała.

— A potem już czasu było bardzo dużo.

Nikt nie zapytał, co to znaczy.

Jej obraz przedstawiał ogród, którego prawdopodobnie nigdy nie mieli.

Był ogromny. Pełen kwiatów.

— Po co pani go maluje? — zapytała Monika.

Iwona poprawiła okulary.

— Bo mogę.

To była chyba najprostsza odpowiedź, jaką usłyszałyśmy podczas całych warsztatów.

Karolina przez pierwsze tygodnie nie mówiła prawie nic. Malowała kobietę bez twarzy. Najpierw tylko kontur, potem ramiona, dłonie i wreszcie włosy. Po kilku tygodniach obraz zaczął przypominać autoportret.

Karolina patrzyła na niego długo.

— Mam trzydzieści dziewięć lat — powiedziała pewnego dnia. — I pierwszy raz zrobiłam coś tylko dla siebie.

— A wcześniej? — zapytała Ewa.

— Wcześniej zawsze było dla kogoś.

Uśmiechnęła się.

— Dzieci, mąż, rodzice, praca. Nawet jak kupowałam sobie buty, to myślałam, czy nie lepiej kupić dzieciom kurtki.

— A teraz?

Spojrzała na obraz.

— Teraz mam kobietę bez twarzy.

— To chyba nie jest zbyt optymistyczne.

— Jest. Bo mogę jej tę twarz dopiero wymyślić.

A ja?

Przez pierwsze zajęcia fotografowałam.

Nasze ręce.

Pędzle.

Kubki po kawie.

Plamy farby na stole.

Iwonę pochyloną nad płótnem.

Monikę z włosami opadającymi na twarz.

Lucynę, która co chwilę cofała się o krok od obrazu domu.

Dorotę, która długo mieszała błękit.

Karolinę, która potrafiła przez dziesięć minut patrzeć na jedno miejsce na płótnie.

Ewę.

Najczęściej fotografowałam Ewę.

Stała pośrodku tej całej historii i próbowała udawać, że wie, co robi.

Któregoś dnia powiedziałam:

— Wiesz, że to nie są warsztaty malarskie?

— Wiem.

— To co to jest?

Pomyślała.

— Grupa wsparcia z pędzlami.

Pod koniec kwietnia wydarzyło się coś dziwnego.

Przyszłyśmy jak zwykle.

Na stole była kawa. Na parapecie stały tulipany. Słońce wpadało przez okno i nagle wszystkie zaczęły mówić.

Jedna przez drugą.

Lucyna opowiadała o matce.

Dorota o rozwodzie.

Iwona o pierwszej podróży zagranicznej po śmierci męża.

Karolina o tym, że od dawna chciała zmienić pracę.

Monika o chłopaku, który ją zostawił, bo „była zbyt trudna”.

— Co to znaczy zbyt trudna? — zapytała Dorota.

Monika spojrzała na nią.

— To znaczy, że byłam za mało wygodna.

Iwona dolała wszystkim herbaty.

— Kobieta nie powinna być wygodna — powiedziała.

— A jaka? — spytała Monika.

Iwona popatrzyła na nas znad czerwonych okularów.

— Swoja.

Zapadła cisza.

Ewa, która do tej pory siedziała przy oknie, podniosła filiżankę.

— To może namalujmy dzisiaj coś swojego.

I tak zrobiłyśmy.

Tego dnia pierwszy raz odłożyłam aparat.

Wyjęłam płótno.

Usiadłam przy szóstej sztaludze i wzięłam pędzel. Na początku nie wiedziałam, co zrobić. Fotografia była dla mnie bezpieczna. Naciskało się przycisk i przez ułamek sekundy miało się pewność, że coś zostanie.

Malarstwo było odwrotne. Tu niczego nie dało się zatrzymać. Każda kreska coś zmieniała. Każda pomyłka zostawała.

Namalu­ję więc coś, czego nie można było sfotografować.

Sześć sztalug.

Sześć kobiet.

Jedna pracownia.

Wiosna za oknem.

I coś pomiędzy nami, czego nie umiałam jeszcze nazwać.

Ostatnie zajęcia odbyły się pod koniec maja.

Lucyna skończyła dom. Nie był taki jak na fotografii. Był lepszy. Miał czerwony dach, dwie jabłonie i światło w oknach.

Monika skończyła swój obraz i długo nie chciała go nikomu pokazywać.

Kiedy wreszcie to zrobiła, wszystkie zamilkły.

— Jest piękny — powiedziała Ewa.

Monika wzruszyła ramionami.

Ale się uśmiechnęła.

Dorota zapakowała morze w papier.

— Daję mu jutro — powiedziała.

— A jeśli mu się nie spodoba?

— To już nie mój problem.

Iwona nie chciała kończyć ogrodu.

— Jeszcze nie.

Karolina namalowała swoją twarz.

A ja pierwszy raz pokazałam zdjęcia, które robiłam przez cały czas. Były tam nasze dłonie, farby, kubki, zmęczone twarze, śmiech, cisza. I zdjęcie sześciu sztalug ustawionych w półokręgu. Na każdej stał inny obraz.

Ewa długo patrzyła na fotografię.

— Wiesz, co jest najlepsze? — powiedziała.

Spojrzałam na nią.

— Co?

— Że miała być jedna wolna sztaluga, a zajęłyśmy wszystkie.

Pożegnałyśmy się.

Kraków był już zupełnie zielony. Kawiarniane ogródki były pełne ludzi. Tramwaje dzwoniły, ktoś grał na gitarze pod kamienicą, a powietrze pachniało deszczem.

Monika poszła pierwsza.

Potem Lucyna.

Iwona miała autobus.

Dorota jeszcze chwilę została z nami.

Karolina powiedziała, że zobaczymy się „na pewno”.

— Będziesz jeszcze malować? — zapytała Ewa.

— Nie wiem.

— To dobrze.

Roześmiałam się.

— Ty zawsze tak odpowiadasz?

— Tylko kiedy nie wiem, co powiedzieć.

Popatrzyłam na okna pracowni.

Na jednym z nich został ślady farby, kubki po kawie i kilka włosów przyklejonych do taśmy malarskiej.

Zwyczajne rzeczy.

A jednak miałam poczucie, że przez te kilka tygodni wydarzyło się coś ważnego.

Nie namalowałyśmy tego, po co przyszłyśmy.

Lucyna nie namalowała domu, który pamiętała.

Dorota nie namalowała obrazu dla byłego męża.

Iwona nie namalowała ogrodu, który miał mieć jej mąż.

Karolina nie namalowała kobiety.

Monika nie namalowała tego, czego oczekiwała od niej matka.

A ja nie zrobiłam tylko zdjęć.

Każda z nas zostawiła na płótnie coś, czego wcześniej nie umiała powiedzieć. I chyba właśnie dlatego, kiedy kilka dni później przechodziłam obok tej kamienicy, zatrzymałam się na chwilę.

Pomyślałam o sześciu sztalugach.

O tym, jak łatwo człowiek może wejść w cudzą historię, nawet jeśli początkowo przyszedł tylko na kawę.

I o tym, że czasami trzeba dostać do ręki pędzel, żeby po raz pierwszy zobaczyć własne życie z trochę większej odległości.

Wiosna 2013 roku skończyła się jak każda inna.

Ale dla nas przez kilka tygodni Kraków miał sześć sztalug.

I żadna nie była naprawdę pusta.

Adam został w Krakowie cztery dni. Tyle wystarczyło, żeby Majka zdążyła sobie przypomnieć, dlaczego kiedyś go kochała, i jednocześnie zrozumieć, dlaczego przez dwadzieścia lat nauczyła się bez niego żyć.

Pierwszego dnia poszli na Rynek. Drugiego pojechali na Kazimierz. Trzeciego usiedli nad Wisłą i przez prawie godzinę nie rozmawiali o niczym ważnym.

Adam pamiętał drobiazgi.

Że nie lubi kawy bez mleka.

Że czasem spóźnia się pięć minut, choć twierdzi, że nigdy się nie spóźnia.

Że kiedy się denerwuje, poprawia włosy za uchem.

Pamiętał nawet, że jako dziecko bała się psów, choć później przez kilka lat miała własnego.

Majka natomiast odkryła, że Adam bardzo się zmienił.

Śmiał się ciszej.

Mówił wolniej.

Nie gestykulował już tak jak kiedyś.

Miał zmarszczki wokół oczu i siwe włosy na skroniach.

Ale czasami, kiedy się uśmiechał, widziała tego samego chłopaka, który stał przed nią dwadzieścia lat wcześniej i uważał, że można zaplanować całe życie w ciągu jednego wieczoru.

W sobotę zaprosiła go do swojego mieszkania.

Adam wszedł do środka i rozejrzał się.

— To tutaj?

— Tutaj.

Przeszedł kilka kroków.

— Wygląda inaczej.

— Wszystko wygląda inaczej.

Spojrzał na nią.

— Ty też.

— To komplement?

— Stwierdzenie faktu.

Uśmiechnęła się.

— Ty również.

— Wiem.

Roześmiali się.

A potem Adam podszedł do okna.

— Pamiętasz, jak chcieliśmy otworzyć wspólny sklep?

— Pamiętam.

— Miałaś robić biżuterię.

— A ty drewniane meble.

— Byliśmy bardzo rozsądni.

— Niezwykle.

Stali obok siebie i patrzyli przez okno na podwórko.

— Wiesz, co jest dziwne? — powiedział Adam.

— Co?

— Przez lata pamiętałem to wszystko zupełnie inaczej.

— Jak?

— Myślałem, że pamiętam ciebie.

Odwróciła się do niego.

— A nie pamiętałeś?

— Pamiętałem to, jaka byłaś.

— To chyba to samo.

Pokręcił głową.

— Nie. To dwie różne rzeczy.

Nie zapytała, co miał na myśli. Bała się, że odpowiedź może być zbyt ważna.

Zaparzyła kawę.

Adam siedział naprzeciwko niej i mieszał łyżeczką, chociaż nie miał już czego mieszać.

Majka obserwowała jego dłonie.

Na palcu miał obrączkę.

Zauważyła ją dopiero wtedy. A może zauważyła wcześniej i przez cały czas udawała przed sobą, że jej nie widzi.

Nie powiedziała nic.

Adam również.

To było dziwne.

Przez cztery dni rozmawiali o wszystkim. Ale nie o jego żonie. Nie o jej samotności. Nie o tym, co wydarzyło się w ich życiu przez te dwadzieścia lat. Jakby oboje zgodzili się bez słów, że istnieją tematy, których nie należy dotykać.

Wieczorem spojrzał na zegarek.

— Muszę już iść.

— Jasne.

Podniósł się.

— Jutro rano mam samolot.

— Wiem.

— Napiszę, jak wyląduję.

— Dobrze.

Stała przed nim i nagle poczuła coś dziwnego.

Nie chciała, żeby wyjeżdżał.

Ale nie chciała też, żeby został.

To była chyba najuczciwsza rzecz, jaką czuła od dawna.

Adam podszedł i ją przytulił.

Nie było w tym niczego romantycznego.

— Dziękuję, że napisałaś — powiedział.

Majka zamknęła oczy.

— To ja powinnam podziękować za to, że przyjechałeś.

Puścił ją.

Przez chwilę patrzyli na siebie.

— Dobranoc, Majka.

— Dobranoc.

I odszedł.

Nie powiedział: „Przyjadę znowu”.

Nie powiedział: „Przyjedź do Vancouver”.

Nie powiedział nawet: „Musimy się jeszcze zobaczyć”.

Po prostu odszedł.

Następnego dnia napisał.

Wylądowałem. Dzięki za te kilka dni. Było naprawdę dobrze.

Majka przeczytała wiadomość.

Odpisała:

Mnie też było dobrze.

Po chwili pojawiło się:

Trzymaj się.

I nic więcej.

Odłożyła telefon. Przez kilka minut siedziała przy stole. Potem wstała, zrobiła sobie kawę i otworzyła okno. Kraków był dokładnie taki jak zawsze. Tramwaj przejechał po torach. Ktoś krzyczał na ulicy. Pies sąsiadki szczekał na balkonie. Życie toczyło się dalej.

Majka spojrzała na telefon. Miała ochotę napisać. Cokolwiek.

„Brakuje mi ciebie”.

„Dobrze, że przyjechałeś”.

„A co teraz?”

„Czy zobaczymy się jeszcze?”

Nie napisała nic.

Położyła telefon ekranem do dołu.

Wieczorem przyszła do mnie i przyniosła wino.

— To niedobrze — powiedziałam.

— Co?

— Że przyniosłaś wino.

— Dlaczego?

— Bo jak przynosisz wino, to znaczy, że coś się wydarzyło.

— Nic się nie wydarzyło.

Usiadła przy stole.

Przez chwilę milczała.

— Wyjechał.

— Wiem.

— Było dobrze… nawet bardzo dobrze.

Spojrzała na mnie.

— A teraz czuję się jak idiotka.

— Dlaczego?

— Bo go znalazłam.

Nie odpowiedziałam.

— Mogłam zostawić ten profil w spokoju. Mogłam wyrzucić zdjęcie i żyć dalej. Tak jak żyłam.

Wzięła kieliszek.

— A teraz znowu o nim myślę.

— Bo przez kilka dni był obok.

— Rozdrapałam ranę.

— To nie była rana.

— A co?

Zastanowiłam się.

— Blizna.

Spojrzała na mnie.

— To jeszcze gorzej.

— Nie. Blizna oznacza, że coś się zagoiło.

Majka przez chwilę patrzyła w kieliszek.

— Tylko że teraz znowu boli.

— Boli, bo dotknęłaś miejsca, o którym zapomniałaś.

— To po co było dotykać?

— Bo chciałaś wiedzieć, co tam jest.

Pokiwała głową.

— I już wiem. Że przez dwadzieścia lat wyobrażałam sobie Adama.

— A spotkałaś człowieka.

Uśmiechnęła się smutno.

— I lubię tego człowieka.

— To chyba dobrze.

— Tak.

— A czego się bałaś?

Westchnęła.

— Że będzie gorzej.

— Jest gorzej?

Pokręciła głową.

— Nie. Jest inaczej.

Dopiero kilka dni później powiedziała mi o obrączce.

Siedziałyśmy w kawiarni, tej samej, w której spotkali się po raz pierwszy.

— Jest żonaty — powiedziała.

Spojrzałam na nią.

Przez chwilę milczała.

— Nie zapytałam o żonę. On też nic nie powiedział.

Spuściła wzrok.

— Nie zadzwonił do mnie ani razu. Nawet zanim przyjechał. Cały czas pisał.

— Może łatwiej było mu pisać.

— Albo bezpieczniej.

Nie odpowiedziałam.

— Nie zaprosił mnie do Kanady — powiedziała. — Nie powiedział, że przyjedzie znowu i nie zapytał, czy chciałabym przyjechać.

Popatrzyła przez okno.

— Czyli wszystko jasne. On ma swoje życie. Dom. Żonę. Dzieci. I nie chce, żebym się w to życie wpakowała.

Nie odpowiedziałam.

— No i dobrze. Bo gdyby powiedział: „Przyjedź do Vancouver”, musiałabym się zastanawiać.

— Nad czym?

— Nad wszystkim.

Przez chwilę obie milczałyśmy.

— A teraz nie muszę.

Tego wieczoru Majka wyjęła z szuflady list (ten, którego nie wysłała przez dwadzieścia lat) i rozłożyła go na stole. Czytała powoli. Potem przeczytała jeszcze raz. Na końcu wzięła długopis i dopisała pod spodem jedno zdanie.

Dobrze, że nie wysłałam.

Złożyła kartkę i włożyła ją z powrotem do koperty. Ale tym razem nie schowała jej do szuflady.

Wstała, podeszła do kosza i przez chwilę trzymała kopertę nad nim.

— No dalej — powiedziała do siebie.

I wyrzuciła. Nie dlatego, że przestało boleć, ale dlatego, że już nie musiała tego bólu przechowywać.

Minęły trzy tygodnie.

Adam napisał jeszcze dwa razy.

Raz wysłał zdjęcie Vancouver.

Raz zapytał, jak idzie jej z pracownią.

Odpisała.

Normalnie.

Nie dopisała nic więcej

Patrzyła na ekran. Tym razem nie poczuła bólu, tylko coś ciepłego. Położyła telefon na stole i rozejrzała się po pokoju. Na parapecie leżał mały ametyst. Pamiętała, od kogo go dostała. Podniosła go i przez chwilę trzymała kamień w dłoni. Potem schowała go do kieszeni.

Nie wyrzuciła.

Nie wszystko trzeba wyrzucać tylko dlatego, że się skończyło.

Zamknęła drzwi i zeszła po schodach. Przed blokiem było chłodno.

Wyjęła telefon.

Przez chwilę patrzyła na ikonę Facebooka.

Potem schowała telefon do kieszeni.

I poszła przed siebie.

Bez Adama.

Bez pytania, co by było, gdyby.

Po raz pierwszy od dwudziestu lat wiedziała.

Było dobrze.

Było pięknie.

I może właśnie dlatego wystarczyło.

Od razu wiedziałam, że będzie trudno. Nie dlatego, że pracownia Majki była duża. Wręcz przeciwnie. Miała może dwadzieścia kilka metrów kwadratowych, dwa okna wychodzące na podwórko i drzwi, które zimą trzeba było podtrzymywać kolanem, żeby się domknęły. Problem polegał na tym, że przez dwadzieścia pięć lat lat Majka zdołała wcisnąć w te dwadzieścia kilka metrów wszystko, czego człowiek może potrzebować do robienia biżuterii, a także bardzo wiele rzeczy, których człowiek nie potrzebuje, ale które kiedyś mogą się przydać.

— Tego nie wyrzucaj — powiedziała.

Trzymałam w ręku plastikowe pudełko pełne połamanych zapięć, starych kółeczek, kawałków drutu i czegoś, co wyglądało jak miniaturowe sprężynki.

— A po co ci to?

— Bo może się przydać.

— Majka. Wynosimy rzeczy właśnie dlatego, że się nie przydały przez dwadzieścia pięć lat.

Majka westchnęła.

— Wiedziałam, że z tobą będzie ciężko.

— Ze mną? To ty masz trzy pudełka podpisane „RÓŻNE”, cztery „RÓŻNE 2”, a jedno „RÓŻNE — NIE RUSZAĆ”.

— Bo to są różne rzeczy.

— Widzę.

Odsunęłam się od stołu i spojrzałam na pracownię. Było mi trochę żal. Nie samego pomieszczenia. Farba odchodziła od ścian, kaloryfer grzał tylko wtedy, kiedy miał dobry humor, a w kącie od dwóch lat stało krzesło, którego nikt nie naprawił, choć Majka co najmniej siedem razy zapowiadała, że to zrobi.

Było mi żal, że coś się kończy.

Pracownia należała do Majki tak długo, że nie potrafiłam sobie przypomnieć, kiedy po raz pierwszy tu przyszłam. Pamiętałam za to zapach. Metal, kawa, kurz, kamienie, klej i ten charakterystyczny zapach papierowych woreczków, w których Majka trzymała srebrne elementy.

Kiedyś było tu tłoczno.

Majka przyjmowała zamówienia, odbierała telefony, pakowała przesyłki. Na stole zawsze leżały jakieś kolczyki, na parapecie schły elementy po czyszczeniu, a na ścianie wisiały zdjęcia biżuterii. Teraz wszystko wydawało się trochę większe.

I trochę bardziej puste.

— Naprawdę musisz to zamknąć? — zapytałam.

Majka wzruszyła ramionami.

— Muszę.

— A sklep?

— Zobaczymy.

Powiedziała to lekko, ale wiedziałam, co oznaczało to „zobaczymy”.

Sprzedaż spadała od kilku lat. Klientki chciały czegoś innego. Lżejszego. Delikatniejszego. Bardziej eleganckiego. Coraz częściej pytały o rzeczy „na co dzień”, cienkie łańcuszki, niewielkie kolczyki, proste formy. Majka natomiast nadal kochała ametysty, agaty, kryształ górski, kwarc różowy i duże, trochę staroświeckie kamienie.

— Ludzie przestali lubić rzeczy, które mają charakter — powiedziała kiedyś.

Odpowiedziałam jej wtedy:

— Ludzie przestali mieć miejsce na rzeczy, które mają charakter.

Majka uznała to za komplement.

Ja nie byłam pewna, czy nim był.

Teraz podeszła do starego regału.

— Co z tym?

— Wszystko do kartonów — powiedziałam — i zaczęłam zdejmować pudełka.

Pierwsze było podpisane „ametysty”, drugie „agaty”, trzecie „drobiazgi”, czwarte nie miało podpisu. W środku znalazły się stare zdjęcia. Wyjęłam pierwsze. Było czarno-białe. Młoda Majka stała na nim przed Sukiennicami. Miała długie włosy, dżinsową kurtkę i minę osoby przekonanej, że całe życie dopiero się zaczyna.

— Byłaś chuda — powiedziałam.

— Jolka!

— No co? Byłaś.

— Ty też byłaś.

— Ja nadal jestem.

Obie parsknęłyśmy śmiechem.

Przeglądałyśmy fotografie przez kilka minut.

Kraków z lat dziewięćdziesiątych. Planty, Wisła, Rynek, mieszkanie, którego już nie było, jakaś impreza, wakacje nad jeziorem, kilka twarzy, których nie rozpoznawałam.

A potem trafiło się zdjęcie mężczyzny.

Stał oparty o barierkę na moście. Miał ciemne włosy, jasną kurtkę i ręce w kieszeniach.

— Kto to? –– zapytałam.

Wyciągnęła rękę.

— Pokaż.

Spojrzała na zdjęcie.

— Adam.

Odłożyła zdjęcie na bok.

— Znalazłyśmy coś ciekawego?

— Znalazłyśmy starego faceta na moście –– odpowiedziała.

— On nie może być dużo starszy od nas.

— Dzisiaj pewnie jest.

— Opowiesz? — zapytałam.

— Nie ma o czym…

To był pierwszy moment, w którym pomyślałam, że zdecydowanie jest.

Drugie pudełko znalazłam pod stołem. W środku leżały koraliki. Dziesiątki. Setki. Małe, duże, szklane, kamienne, drewniane. Niektóre pojedyncze, inne w krótkich sznurkach.

— Tego nie wyrzucę — powiedziała Majka. — To jest materiał do pracy.

Wyjęłam kilka kamieni.

— Ten jest ładny.

— To ametyst… — przerwała ––… od Adama.

— To było romantyczne?

Majka zastanowiła się.

— Wtedy tak.

— Rozumiem.

Ale nie rozumiałam.

Zapadło milczenie.

— Kiedy poznałaś Adama i dlaczego nic o tym nie wiem?

— Pod koniec lat dziewięćdziesiątych. Byłaś wtedy zajęta remontem domu we Włostowicach.

— I co dalej?

— Nic…

Majka zaczęła układać zdjęcia.

— Czasami największe rzeczy kończą się dlatego, że nic się nie wydarzyło.

Przez chwilę siedziałyśmy w ciszy.

Za oknem przejechał tramwaj. Ktoś zatrzasnął drzwi na podwórku. Kraków robił swoje — zupełnie obojętny na to, że dwie kobiety siedzą w pustej pracowni i właśnie zamykają kawałek swojego życia.

Majka uśmiechnęła się, zgasiła światło i zamknęła drzwi.

Na klucz.

Po raz ostatni.

Następnego dnia przyszła do mnie z dwoma kawami w papierowych kubkach i miną człowieka, który ma plan.

— Nie podoba mi się ta mina — powiedziałam.

— Jaka?

— Taka jak wtedy, kiedy wymyśliłaś, że będziemy fotografować ludzi na dworcu.

— To był świetny pomysł.

— No właśnie.

Postawiła kawę na stole i wyjęła telefon.

–– Pół nocy nie spałam, ale postanowiłam, że muszę go odnaleźć.

–– Znasz jego nazwisko?

— Kowalski — powiedziała.

— Adam Kowalski — roześmiałam się. — W Krakowie jest ich dwustu.

Zapadło milczenie.

— To było dwadzieścia lat temu –– powiedziałam.

— Wiem.

— Ludzie się zmieniają.

— Wiem.

— Może ma łysinę.

— Wszyscy mamy jakieś problemy.

— Może jest żonaty.

Majka wzruszyła ramionami.

— Pewnie jest.

— Może ma dzieci.

— Pewnie ma.

— Może mieszka za granicą.

Majka przez chwilę milczała.

— Niedługo po tym, jak się rozstaliśmy… wyjechał do Kanady.

— Rozstaliście się?

Majka spojrzała na mnie.

— A jak inaczej nazwać to, że przestaliśmy być razem?

— Myślałam, że po prostu się rozeszły wasze drogi.

— To bardzo ładne określenie.

— A nie było tak?

Uśmiechnęła się gorzko.

— Było tak, że mieliśmy zamieszkać razem. Mieliśmy znaleźć mieszkanie. On dostał propozycję pracy w Kanadzie. Ja miałam swoją pracę… Powiedział, żebym pojechała z nim.

— A ty?

— Powiedziałam, że nie mogę.

— Bałaś się?

Majka wzruszyła ramionami.

— Bałam się wszystkiego. Wyjazdu, języka, tego, że będę nikim, że on zacznie nowe życie, a ja będę tylko dodatkiem do jego życia.

— A on?

— Powiedział, że pół życia marzył o Kanadzie.

— A ty?

— Powiedziałam, że potrzebuję czasu… a on nie chciał czekać.

Zaczęłyśmy przeglądać Facebooka.

Adam Kowalski znalazł się po kilku minutach.

Zdjęcie profilowe przedstawiało siwiejącego mężczyznę stojącego gdzieś nad morzem. Był starszy, oczywiście. Ale ponoć oczy miał te same.

— Vancouver — przeczytałam. — Mieszka w Vancouver.

— Tak daleko.

— W sam raz.

— Na co?

— Na to, żeby nie wyszło przypadkiem.

Pokręciła głową.

— Mogę go zaprosić do znajomych.

Przez dłuższą chwilę patrzyłyśmy na ekran.

W końcu kliknęła.

Dodaj do znajomych.

— I już — powiedziała.

Odłożyła telefon.

Po dwóch godzinach przyszła wiadomość.

Zobaczyła powiadomienie i przez moment tylko na nie patrzyła.

— Otwórz — powiedziałam.

— Jak otworzę, stanie się prawdziwe.

— Ono już jest prawdziwe.

Otworzyła.

Cześć, Majka. Nie spodziewałem się, że jeszcze kiedyś zobaczę Twoje nazwisko. Przyjąłem zaproszenie od razu.

Majka czytała dalej.

Mieszkam w Vancouver. Pamiętasz, jak mieliśmy wyjechać razem? Przez pierwsze kilka lat po przyjeździe do Kanady byłem przekonany, że pewnego dnia jednak przyjedziesz. Nie wiem, dlaczego tak myślałem. Chyba dlatego, że obiecałaś, że napiszesz.

Majka zamknęła oczy.

— Napisałaś? — spytałam.

— Tak.

— I?

— Nigdy nie wysłałam.

Nic nie powiedziałam.

Majka przewinęła wiadomość.

Później życie potoczyło się dalej. Mam dzieci. Dobrą pracę. Dom. Psa, który uważa, że jest człowiekiem. Wszystko, co powinienem mieć. A jednak czasem zastanawiam się, jak wyglądałoby moje życie, gdybyś wtedy powiedziała „jadę”.

Odłożyła telefon.

— Nie powinien tego pisać.

— Dlaczego?

— Bo po tylu latach takie rzeczy nie są niewinne.

— Może właśnie dlatego je napisał.

Telefon zawibrował ponownie.

Spojrzałyśmy na ekran.

A teraz znalazłaś mój profil. W każdym razie chyba czas przyznać, że nigdy nie udało mi się całkiem o Tobie zapomnieć.

Majka długo nic nie mówiła.

W końcu wzięła do ręki ametyst, który leżał na stole.

— Wiesz, co jest najgorsze? — zapytała.

— Co?

— Że ja też nie.

Wstała, podeszła do komody i wyjęła z szuflady kopertę, którą przechowywała przez dwadzieścia lat. W środku był list. Nie musiała go czytać. Pamiętała każde słowo.

Napisała go w noc przed jego wyjazdem. Napisała, że pojedzie. Że nie chce stracić tego, co mieli, ale potrzebuje kilku dni. I że jeśli naprawdę ją kocha, powinien poczekać.

Nie wysłała go.

Następnego ranka Adam wyjechał.

A ona została.

Przez lata przekonywała samą siebie, że tak miało być. Teraz, po dwudziestu latach, siedziała przy stole, trzymając w jednej ręce nieotwarty list, a w drugiej telefon. Na ekranie świeciło jego imię.

I wiadomość:

Jeśli będziesz chciała, mogę kiedyś przyjechać.

Majka patrzyła na te słowa bardzo długo.

Potem zaczęła pisać.

Nie wiedziała jeszcze, co odpowie. Ale tym razem postanowiła wysłać wiadomość.

Przez dwadzieścia lat wiele razy myślałam, co by było, gdybym wtedy pojechała z Tobą. Chyba nawet częściej, niż chciałabym się przyznać. Mam ten list, którego nigdy Ci nie wysłałam. Leżał przez cały ten czas w szufladzie. Wczoraj go znalazłam, kiedy opróżniałam pracownię. Może to dziwne, ale kiedy przeczytałam Twoją wiadomość, pomyślałam, że chyba oboje za długo byliśmy odważni tylko w myślach. Więc jeśli naprawdę chciałbyś przyjechać do Krakowa, przyjedź. Nie wiem, co miałabym Ci powiedzieć po tylu latach. Ale chciałabym Cię zobaczyć.

Adam odpowiedział następnego ranka.

Majka zobaczyła wiadomość o szóstej czterdzieści trzy.

Obudziła się wcześniej niż zwykle, choć nie miała żadnego powodu. Leżała przez chwilę z otwartymi oczami i próbowała sobie przypomnieć, co jej się śniło.

Telefon leżał na stoliku nocnym. Nie zamierzała go sprawdzać.

Sprawdziła.

Przyjadę. W przyszłym miesiącu będę miał kilka dni wolnego.

Poniżej była jeszcze jedna wiadomość.

Nie musisz niczego wyjaśniać. Chciałbym po prostu z Tobą usiąść przy kawie. Tak jak kiedyś.

Majka przeczytała to trzy razy.

Potem odłożyła telefon.

Po minucie wzięła go z powrotem.

Napisała:

Chcę. Przyjedź.

Odpowiedź przyszła niemal natychmiast.

Dobrze. To do zobaczenia.

O godzinie dziewiątej była już u mnie. Weszła bez pukania, postawiła torebkę na krześle i przez chwilę stała przy drzwiach, jakby sama nie wiedziała, czy właśnie zrobiła coś odważnego, czy kompletnie nierozsądnego.

— Przyjedzie — powiedziała.

Uśmiechnęła się. Ale chwilę później spoważniała.

— A jeśli go nie poznam?

— Poznasz.

— A jeśli on mnie nie pozna?

— To będziecie mieli bardzo ciekawe spotkanie.

— Jolka.

— No dobrze. Pozna.

Oparła łokcie na stole.

— A jeśli okaże się zupełnie innym człowiekiem?

— On jest zupełnie innym człowiekiem. Ty też.

To była prawda, której nie chciała dopuścić do siebie.

Nie spotka Adama sprzed dwudziestu lat. Spotka człowieka, który przez dwadzieścia lat mieszkał po drugiej stronie oceanu, który miał pracę, rodzinę, dzieci, dom i psa. Człowieka, którego życie potoczyło się bez niej. Tak samo jak jej życie potoczyło się bez niego.

W następnych dniach Adam pisał do niej codziennie. Pytał o Kraków, o pracownię, o biżuterię.

Pewnego dnia zapytał:

Masz jeszcze ten zielony płaszcz?

Majka długo patrzyła na wiadomość.

Potem odpisała:

A pamiętasz go?

Pamiętam. Miałaś go na sobie, kiedy pierwszy raz powiedziałaś, że mnie kochasz.

Odłożyła telefon. Nie pamiętała płaszcza. Pamiętała natomiast tamten dzień. Ale nie mogła sobie przypomnieć, kto pierwszy powiedział „kocham cię”. Może on. Może ona. Może oboje jednocześnie.

Tydzień przed jego przyjazdem Majka zaczęła panikować.

— Odwołam.

— Nie.

— Dlaczego?

— Bo nie chcesz odwołać.

— Skąd wiesz?

— Bo gdybyś chciała, już byś to zrobiła.

Wstała i zaczęła chodzić po pokoju.

— To głupie.

— Co?

— Spotkanie po dwudziestu latach.

— Owszem. Może będzie niezręcznie.

— Może nie będziemy mieli o czym rozmawiać.

— Możliwe.

— Może się rozczarujemy.

— Też możliwe.

Zatrzymała się.

— Ty naprawdę jesteś pomocna.

— Staram się.

— To co mam zrobić?

— Spotkać człowieka, którego kiedyś kochałaś.

— A jeśli nadal go kocham?

— Tego nie wiem.

Majka usiadła.

— Ja też nie.

— I nie musisz wiedzieć przed spotkaniem.

W przeddzień przyjazdu Adama kupiła zielony płaszcz. Założyła go i stanęła przed lustrem.

— Wyglądam jak idiotka — powiedziała do siebie.

Adam przyleciał w czwartek rano.

Spotkanie miało być o siedemnastej. Majka przyszła piętnaście minut wcześniej. Usiadła przy stoliku pod oknem i zamówiła herbatę.

O siedemnastej telefon zawibrował.

Jestem niedaleko.

Serce zabiło jej szybciej.

Pięć minut po siedemnastej drzwi kawiarni otworzyły się. Wszedł mężczyzna z siwiejącymi włosami i krótką brodą.

Rozejrzał się.

Majka wstała.

Spojrzeli na siebie.

Przez sekundę żadne z nich się nie poruszyło.

Adam uśmiechnął się pierwszy.

— Cześć, Majka.

I wtedy wiedziała.

Nie po twarzy.

Nie po głosie.

Po tym, jak wypowiedział jej imię.

Dokładnie tak samo jak kiedyś.

— Cześć, Adam.

Podszedł do stolika.

— Mogę?

— Oczywiście.

Usiadł.

Przez chwilę patrzyli na siebie w milczeniu.

Wskazał na jej płaszcz.

— Naprawdę go masz.

— Ty pamiętasz.

— Nie zapomniałem.

I nagle dwadzieścia lat przestało być odległością. Było tylko czasem, który właśnie usiadł między nimi przy jednym stoliku.

A Majka pomyślała, że może miałam rację.

Nie trzeba było wiedzieć, co będzie dalej.

Wystarczyło zostać.

Gdy przyszłam do mieszkania Karola, drzwi były już otwarte, a z kuchni dobiegał śmiech.

— No wreszcie jest nasza nadworna fotografka! — zawołał Karol, wychylając się z salonu z kieliszkiem wina w ręku. — Teraz impreza może się oficjalnie rozpocząć.

— Spokojnie, bez dokumentacji i tak byście nie uwierzyli, co tu się działo — odpowiedziałam z uśmiechem. — Wszystkiego najlepszego, solenizancie.

W salonie siedzieli już wszyscy: Karol i Konrad — nasi etatowi informatycy od wszystkiego, Majka — artystka od biżuterii, zawsze w czymś błyszczącym własnej roboty, i Ewa — malarka, wpatrzona w świat jakby widziała go w innych barwach niż my.

Stół jak zwykle uginał się od jedzenia.

— Catering? — zapytałam z udawanym zdziwieniem.

— A jakże — odparł Karol z dumą. — Tradycji musi stać się zadość.

— Czyli jak zawsze: my przynosimy wino, a ty udajesz, że gotowałeś — dodała Majka.

— Hej! Ja wybierałem menu. To też talent — obruszył się Karol.

Rozmowy toczyły się wartko. Wspominaliśmy nasze wypady w Tatry.

— Pamiętacie, jak Konrad twierdził, że „to już blisko”, a do schroniska było jeszcze dwie godziny? — rzuciła Ewa.

— Optymalizowałem waszą motywację — odparł Konrad z powagą. — W informatyce to się nazywa zarządzanie oczekiwaniami.

— W górach to się nazywa kłamstwo — skwitowałam, robiąc im zdjęcie.

Śmiech odbijał się od ścian. Wino krążyło. Plany kolejnych wypadów rosły w siłę.

— Jesienią znowu Tatry? — zapytała Majka. — Może tym razem coś ambitniejszego?

Karol i Konrad wymienili spojrzenia. To było to spojrzenie, które mówiło: „Teraz albo nigdy”.

— No właśnie… — zaczął Karol, odstawiając kieliszek. — Skoro już mówimy o planach.

— Dostaliśmy propozycję pracy — dokończył Konrad. — W Edynburgu.

Zapadła chwila ciszy.

— W jakim Edynburgu? — zapytałam automatycznie.

— W tym szkockim — uśmiechnął się Karol. — Informatycy. Dobre warunki. Mieszkanie na start zapewnione. Pensja bardzo przyzwoita.

— I zastanawiacie się? — Ewa uniosła brwi.

— No właśnie się zastanawiamy — odpowiedział Konrad. — Wyjazd na dłużej. Nowe miejsce. Nowe życie.

Majka odłożyła kieliszek.

— A kiedy mielibyście jechać?

— Pod koniec lata — powiedział Karol. — Wszystko jest praktycznie gotowe. Wystarczy powiedzieć „tak”.

Spojrzałyśmy po sobie. W powietrzu zawisło coś więcej niż tylko decyzja o pracy.

— Czyli — zaczęłam powoli — mielibyśmy własnych ludzi w Szkocji?

Konrad zmrużył oczy.

— Własnych?

— Bazę wypadową — doprecyzowała Majka, a w jej głosie zabrzmiał entuzjazm. — Wyobraźcie sobie: klify, zamki, wrzosowiska…

— Highlands — dodała Ewa cicho, jakby już je widziała.

— I wy będziecie tam mieszkać — powiedziałam. — No przecież to znak.

Karol roześmiał się.

— Wiedziałem, że tak to się skończy. My wam mówimy o życiowej decyzji, a wy już planujecie wakacje.

— My was wspieramy — sprostowała Majka. — Bardzo odpowiedzialnie.

— Jedźcie — powiedziała Ewa stanowczo. — Jeśli warunki są dobre, a mieszkanie macie na początek zapewnione, to czego chcieć więcej?

— Świat nie kończy się w Tatrach — dodałam. — A my chętnie sprawdzimy, jak wyglądają szkockie szlaki.

Konrad spojrzał na Karola.

— No proszę. Jednomyślność.

— Czyli co? — zapytał Karol. — Mamy wasze błogosławieństwo?

— Mamy — odpowiedziałyśmy niemal równocześnie.

Wznieśliśmy toast.

— Za nowe początki — powiedział Konrad.

— Za odwagę — dodała Ewa.

— Za Szkocję — wtrąciła Majka.

— I za to, że będziemy mieć gdzie spać w Edynburgu — zakończyłam.

Śmiech znów wypełnił mieszkanie. A ja, patrząc na nich przez obiektyw, miałam przeczucie, że to nie jest zwykły wieczór imieninowy. Że właśnie otwiera się przed nami zupełnie nowy rozdział.

Las na zboczu Góry Świętego Michała był jeszcze mokry po nocnej mgle. Powietrze pachniało żywicą i czymś chłodnym, niemal metalicznym — zapachem, który zawsze towarzyszył temu miejscu. Jakby wzgórze oddychało własnym rytmem. Młode sosny przy piaszczystej drodze ocierały się o nasze ubrania, gdy z Majką wspinałyśmy się ku szczytowi.

W lesie panowała cisza. Nienaturalna jak na poranek. Nawet ptaki, zwykle hałaśliwe o tej porze, milczały, jakby obserwowały nas z ukrycia. Tylko wiatr poruszał wysoko koronami, niosąc zapach mchu. Stare dęby stały nieruchomo — pamiętały jeszcze czasy pradziadków Skarbek-Kruszewskich.

Tą ścieżką rzadko kto chodził. Las był gęsty, a droga dojazdowa z Gruszczyna do Lipia prowadziła polami, nie przez wzgórze. Tutaj, w cieniu ruin dawnego kościoła, przychodzili tylko ci, którzy naprawdę mieli powód.

— Jak tu cicho — powiedziała Majka.

— Cisza w lesie pomaga zebrać myśli — odpowiedziałam.

Majka skinęła głową, patrząc na majaczący w mgle zarys góry.

— To miejsce ponoć zawsze było inne. Te ruiny stoją tu nie bez powodu.

— A my lubimy tajemnice — uśmiechnęłam się.

— Lepiej omijać górę po zmroku — dodała spokojnie.

Las jakby stężał wokół nas. Nawet wiatr ucichł.

— Czytałam, że w ruinach widywano światło. W nocy.

Poczułam chłód na plecach.

— Kto widział?

— Ludzie z Gruszczyna i Lipia. Ponoć to nie ognisko. Światło unosi się, jakby nie dotykało ziemi.

Ruszyłyśmy dalej. Kilkaset metrów niżej, przy skraju lasu, czekał na nas Karol — umówiony punkt spotkania na później. Nie szedł z nami na górę za dnia; mówił, że woli zobaczyć ruiny po zmroku. Wtedy mają więcej sensu.

Polana, na której się zatrzymałyśmy, była niewielka.

— To tutaj — powiedziała Majka.

Nie odpowiedziałam. Przed oczami stanął mi obraz Kazimierza Skarbek-Kruszewskiego pochylonego nad mapami majątku.

Tego miejsca pilnuj, Stefan. Tu zawsze coś wraca.

Z polany widać było ruiny — poszarpaną linię murów przecinającą jasność poranka jak blizna. Miejsce wyglądało spokojnie. Zbyt spokojnie.

Gdy stanęłyśmy w dawnej nawie, zamilkłyśmy. Chłód był wyraźniejszy niż w lesie. Wilgoć osiadała na skórze. Zapach przypominał kurz starych ksiąg i dymu, którego tu nie było od stuleci.

— Tam — Majka wskazała prezbiterium.

Na jednej z cegieł dostrzegłam świeże zadrapania.

— Ktoś tu był — powiedziałam.

— Albo czegoś szukał.

Przy szczelinie między cegłami leżała sprzączka. Mosiężna. Ciężka. Błyszcząca.

— Jak od mojego paska — wyszeptała Majka.

Cisza zgęstniała.

— Wrócimy tu po zmroku — powiedziałam w końcu.

Noc przyszła szybciej, niż się spodziewaliśmy.

(…)

Błysk pojawił się tylko na moment. Nie był groźny. Raczej potwierdzający.

— To miejsce pamięta — powiedział Karol.

Siedzieliśmy jeszcze chwilę w ciszy.

Kiedy ruszyliśmy w dół, mgła zebrała się u podnóża wzgórza.

Majka spojrzała za siebie.

— Mam wrażenie, że ta góra nas zapamiętała.

Sięgnęłam do kieszeni. Sprzączka była zimna.

— Ona niczego nie zapomina — odpowiedziałam.

I zeszliśmy w dół spokojniejsi, wiedząc, że nie wszystko, co wraca, chce zostać znalezione — ale wszystko, co pamięta, czeka.

„W cieniu starych drzew – część 2” TU