W połowie września 2012 roku Karol i Konrad spakowali swoje życie w kilka walizek i polecieli do Edynburga. Na początku miało to być „na próbę” – dobra praca, mieszkanie na start, nowe doświadczenie. W praktyce oznaczało to jednak zupełnie nowy rozdział, którego żadne z nas jeszcze wtedy nie potrafiło sobie wyobrazić.

Pierwszy rok minął im na oswajaniu obcego miasta – akcentu, deszczu, krótkich dni i długich nocy. Nam – mnie, Majce i Ewie – czas płynął w rytmie pracy, wystaw, projektów i codzienności. Szkocja była gdzieś w tle: w rozmowach przez komunikator, w zdjęciach przysyłanych z klifów i w żartach o tym, że mamy już własną bazę wypadową na północy Europy.

Oni przylecieli do Krakowa zaledwie dwa razy – na krótkie, intensywne weekendy. Nowa praca nie zostawiała wiele przestrzeni na urlopy, a my nie miałyśmy odwagi, by tak po prostu rzucić wszystko i polecieć do nich. Aż w końcu przyszedł moment, kiedy przestałyśmy szukać wymówek. Pojechałyśmy.

Podróże, które wtedy się zaczęły, trwały – z przerwami – przez kolejne lata, od 2013 do 2017 roku. Pięć kilkudniowych wyjazdów, dziesiątki miejsc, setki zdjęć i tysiące wspomnień. Dziś, kiedy do nich wracam, splatają się w jedną opowieść – jakby była to jedna długa droga prowadząca przez wrzosowiska, kamienne miasta, górskie szlaki i nadmorskie klify. Ta historia jest właśnie o tej drodze.

Majowy weekend i pierwsza podróż do Szkocji

Samolot przyziemił z lekkim szarpnięciem. Przez okno zobaczyłam pas startowy zalany deszczem – dokładnie tak, jak się spodziewałam. Edynburg przywitał nas klasyczną szkocką pogodą.

– Czyli parasol powinnam była wyjąć, a nie wkładać na samo dno plecaka? – mruknęła Majka, poprawiając kaptur kurtki.

– Spokojnie – odpowiedziała Ewa. – To tylko powietrze jest mokre.

Drzwi terminala rozsunęły się bezszelestnie i wtedy ich zobaczyłyśmy. Karol machał do nas energicznie, a Konrad stał obok, z rękami w kieszeniach, z tym swoim spokojnym uśmiechem człowieka, który „wszystko ogarnął”.

Przywitanie było głośne, trochę chaotyczne i zdecydowanie zbyt długie jak na szkockie standardy pogodowe. Deszcz nie padał – on po prostu wisiał w powietrzu.

– No, witamy w domu – powiedział Karol.

„W domu”. To słowo zabrzmiało inaczej, niż się spodziewałam.

Droga z lotniska prowadziła szeroką arterią, potem coraz węższymi ulicami. Siedziałam z tyłu i chłonęłam wszystko jak pierwszoroczna studentka architektury: rzędy kamienic z ciemnego kamienia, czerwone piętrowe autobusy, mokry asfalt odbijający światła latarni. W oddali, ponad dachami, majaczyła sylwetka zamku.

– Przy dobrej pogodzie widać go z połowy miasta – rzucił Konrad, łapiąc moje spojrzenie w lusterku. – A przy złej… trzeba sobie wyobrazić.

– Czyli przez większość roku ćwiczycie wyobraźnię? – zapytała Majka.

– To rozwija – odparł poważnie.

Kiedy skręciliśmy w węższą ulicę, ruch wyraźnie zwolnił. Kamienne elewacje wydawały się jeszcze ciemniejsze w opadającej mgle. Bruk był śliski i lśniący, jakby ktoś dopiero co polał go wodą.

– To wygląda jak plan filmowy z „Harry’ego Pottera” – powiedziałam, zadzierając głowę.

Nad nami piętrzyły się wysokie, surowe kamienice. Wąskie zaułki znikały między budynkami, jakby prowadziły do zupełnie innych czasów.

– Wiesz, że właśnie tutaj kręcono część scen? – rzucił Karol. – A przynajmniej tak mówią przewodnicy.

Spojrzałam w górę jeszcze raz. Ciemnoszary kamień, wilgoć, światło przesączające się przez mgłę.

To nie był tylko nowy adres. To było wejście do innej opowieści.

Zamek i duchy

Pierwszym punktem była oczywiście korona miasta – Zamek Edynburski. Wchodziliśmy przez bramę obronną, kiedy usłyszeliśmy pierwsze dźwięki dud. Chłopak w kilcie stał na skraju murów, a jego melodia odbijała się echem od kamienia i znikała gdzieś nad miastem.

– Gdyby nie telefon w kieszeni, pomyślałabym, że jesteśmy w XVIII wieku – zauważyła Ewa.

W środku przewodnik opowiadał o królewskich klejnotach, o słynnym Kamieniu Przeznaczenia i legendzie o duchu bezgłowego bębniarza.

– Podobno słychać jego bębny przed każdą wielką katastrofą – powiedział z powagą, patrząc nam prosto w oczy.

Spojrzeliśmy na siebie z udawanym niepokojem.

– Czy lot powrotny nie jest za kilka dni?

Śmiech rozproszył napięcie, ale kiedy wyszliśmy na taras widokowy, wiatr był tak silny, jakby naprawdę próbował coś nam wyszeptać.

Miasto muzeów i uliczek

Z zamku zeszliśmy na główny trakt Starego Miasta – Royal Mile – łączący Zamek z pałacem Holyroorhouse. Po krótkim spacerze, zatrzymaliśmy się w People’s Story Museum – Muzeum Ludowym, które okazało się niespodziewanie fascynujące. Stare narzędzia, szkockie stroje, listy zwykłych mieszkańców sprzed wieków… i całkiem makabryczne eksponaty.

– Patrz, średniowieczne narzędzie do wyrywania języka! – zawołał Karol, aż starsza pani stojąca obok spojrzała na nas z niesmakiem.

– Delikatniej, to nie horror – szepnęłam mu do ucha.

Po południu zagubiliśmy się w labiryncie wąskich przejść między kamienicami. Te edynburskie „closes” wyglądały jak szczeliny między epokami – wilgotne, kręte, tajemnicze.

Jedna z uliczek wyprowadziła nas do małej księgarni. Właściciel – starszy pan z siwą brodą – z dumą wskazał regał z rzadkimi wydaniami szkockich poetów.

– Poezja w tym klimacie smakuje lepiej niż herbata – powiedział.

Kupiłam tomik Robbiego Burnsa, choć nie rozumiałam większości słów. Ale może właśnie o to chodziło – żeby coś brzmiało obco i pięknie jednocześnie.

Katedra, deszcz i uśmiechnięty barista

Wieczorem weszliśmy do St Giles’ Cathedral. Witraże zalewały wnętrze kolorowym światłem, a cisza była niemal namacalna.

– Jakby czas się zatrzymał – szepnęłam.

Po wyjściu z katedry znów zaczęło padać. Schroniliśmy się w małej kawiarni na Cockburn Street. Pachniało kawą i cynamonem. Barista, uśmiechnięty chłopak z dredami, nalał nam flat white i zapytał:

– First time in Scotland?

– Aye, and not the last – odpowiedział Konrad z udawaną szkocką intonacją.

Chłopak roześmiał się, a my poczuliśmy, że miasto zaczyna nas oswajać.

W stronę nieba – Arthur’s Seat

– Skoro już tu jesteście, to nie możecie wyjechać bez wejścia na górę – oznajmił Karol następnego dnia rano.

– Na jaką górę? – zapytała Majka, jeszcze z kubkiem kawy w ręku.

– Na jedyną słuszną.

Po kilkunastu minutach staliśmy u podnóża Arthur’s Seat.

Z dołu wyglądało niewinnie. Ot, większe wzgórze. Kilka ścieżek wijących się po zboczu, grupki turystów, ktoś z psem, ktoś z aparatem. Dopiero kiedy zaczęliśmy się wspinać, wiatr pokazał nam, kto tu rządzi.

– To miała być „lekka przechadzka”! – zawołała Ewa, próbując ujarzmić rozwiane włosy.

Ścieżka stawała się coraz bardziej kamienista. Powietrze było czyste, ostre, nasycone zapachem trawy i wilgoci. A kiedy w końcu stanęliśmy na szczycie, miasto rozłożyło się pod nami jak mapa.

Z jednej strony kamienne Stare Miasto, z wyraźną linią Royal Mile, z drugiej nowoczesne dzielnice i portowe nabrzeża. W oddali majaczyło morze, srebrzyste i spokojne.

– I pomyśleć, że to wszystko w zasięgu spaceru – powiedział Karol ciszej niż zwykle.

Stałam chwilę bez słowa. W Edynburgu najbardziej zaskakiwało mnie to, że dzikość i miejskość nie walczyły ze sobą. One tu współistniały. Wystarczyło wyjść kilka przecznic dalej, żeby znaleźć się niemal wśród wrzosów.

– To takie małe Highlands – mruknęła Majka.

– Spokojnie – uśmiechnął się Konrad. – Na prawdziwe jeszcze was zabierzemy.

Wiatr był tak silny, że trudno było zrobić zdjęcie. Ale może właśnie dlatego zapamiętałam ten moment wyraźniej niż wszystkie fotografie.

Opowieść o kraju – Narodowe Muzeum

Po powrocie do miasta schroniliśmy się przed kolejnym deszczem w monumentalnym gmachu National Museum of Scotland.

Wysokie, przeszklone atrium wypełniało jasne światło, zupełnie inne niż to przytłumione, kamienne światło starego miasta. W środku – wszystko. Od prehistorycznych skamielin, przez historię klanów, aż po szkockie wynalazki i przemysł.

– Czy oni naprawdę wynaleźli pół świata? – zapytała Majka, czytając kolejne tablice.

– Tylko tę lepszą połowę – odparł Karol z powagą.

Zatrzymałam się przy makiecie dawnego statku handlowego. Myślałam o tym, jak wielu ludzi przez wieki wyruszało stąd w świat – z portów, z dolin, z małych miasteczek. Może dlatego emigracja Karola i Konrada nagle wydała mi się częścią większej historii. Nie pierwszą i nie ostatnią.

W jednej z sal dzieci budowały most z drewnianych elementów. W innej starszy pan tłumaczył wnuczce, zasadę działania silnika parowego. Historia nie była tu zamknięta w gablotach. Ona żyła.

– Lubię to miasto – powiedział nagle Konrad. – Jest stare, ale nie udaje muzeum. 

–  Tak… – Karol uśmiechnął się lekko. – Z każdym dniem czuję, że jestem u siebie.

Powrót przez mgłę

Następnego ranka Edynburg znów tonął we mgle. Ostatni raz przeszliśmy Royal Mile, mijając grajka, który dwa dni wcześniej grał pod zamkiem.

– Dźwięk dud będzie mi się śnił jeszcze przez tydzień – westchnęłam.

– Lepiej niż duchy bezgłowych bębniarzy – zaśmiał się Karol.

Edynburg nie próbował nas oczarować. On po prostu był – kamienny, wietrzny, trochę surowy. A jednak wyjeżdżając, miałam wrażenie, że zostawiamy tu coś więcej niż ciekawie spędzony weekend. Zostawiałyśmy pierwszy rozdział naszej szkockiej historii.