Po zakończeniu I wojny światowej i klęsce państw zaborczych, 11 listopada 1918 roku, Polska odzyskała upragnioną wolność. Radość jednak nie trwała długo. 4 stycznia 1919 roku, siły bolszewickie przeprowadziły atak na opuszczone przez Niemców Wilno. Słabo uzbrojone oddziały samoobrony polskiej zostały zmuszone do kapitulacji.
Istnieją dwa stanowiska co do momentu rozpoczęcia wojny polsko – bolszewickiej. Jedni historycy wskazują datę 5 stycznia 1919 roku, kiedy to Armia Czerwona zajęła Wilno, inni historycy twierdzą, że wojna rozpoczęła się 14 lutego 1919 roku, starciem pod miasteczkiem Mosty koło Szczuczyna, kiedy Wojsko Polskie powstrzymało oddziały Frontu Zachodniego Armii Czerwonej i ich dalszy marsz na zachód w ramach „Cel Wisła”…
Rok 1919. Odyseja wojenna bohaterów poprzedniego postu „Ja żołnierz Wojska Polskiego” TU trwa dalej. Michał, Kamil Tadeusz i Marian Strażycowie po zakończeniu I wojny światowej, w dalszym ciągu pełnili swoje obowiązki wojskowe.
Michał od 18 listopada 1918 roku, w stopniu porucznika, pełnił funkcję oficera instrukcyjnego w szkole podoficerskiej w Krakowie.
15 września 1919 roku wcielono go do 20 Pułku Piechoty Ziemi Krakowskiej, gdzie do 18 listopada 1919 roku pełnił funkcję instruktora i od 1 lutego 1920 do 18 marca 1920 dowódcy kompanii.
Od 19 marca do 6 grudnia 1920 na froncie bolszewickim w 4 a później w 3 pułku strzelców podhalańskich.
W dniach od 19 marca do 7 sierpnia 1920, jako dowódca kompanii w 4 Pułku Strzelców Podhalańskich brał udział w walkach w okolicach miejscowości: Chodaki, Jaktuszków, Wasiutyńce, Komorowce, Miaskówka, Tomaszpol.
Od 7 sierpnia do 13 sierpień 1920 był adiutantem samodzielnego Baonu 50 p.p. w polu walki w okolicy Brześcia.
W dniach od 13 sierpnia do 6 grudnia 1920, jako dowódca 3 pułku strzelców podhalańskich, brał udział w walkach pod miejscowościami: Brześć, Granie, Firlej, Łuków, Siedlce, Białystok, Sokółka, Kuźnica i w kilku wypadach na wschód od Sokółki.
Kamil Tadeusz, 13 listopada 1918 roku, z rozkazu generała dywizji Tadeusza Rozwadowskiego, otrzymał przydział do Wojskowej Szkoły Mierniczej (w październiku 1919 nazwę szkoły zmieniono na Oficerską Szkołę Topografów). W czasie wojny polsko – bolszewickiej 1920 r. naukę w szkole przerwano, a oficerów skierowano na front. Kamila Tadeusza wcielono do 18 Pułku Artylerii Ciężkiej. W tym samym roku awansował do stopnia kapitana.
Po zakończeniu wojny polsko – bolszewickiej Kamil Tadeusz ukończył Oficerską Szkołę Topografów. Od września 1921 roku do grudnia 1922 pełnił funkcję topografa w Wojskowym Instytucie Geograficznym (WIG) w Warszawie.
Marian pod koniec 1919 roku został wcielony do baonu zapasowego 5 Pułku Piechoty Legionów. Jako dowódca kompani brał udział w walkach nad Dźwiną i w Dyneburgu oraz w wiosennej ofensywie Wojska Polskiego na Ukrainie. Na początku sierpnia 1920 roku, w walkach nad Styrem, został ciężko ranny.
W styczniu 1921 roku, już jako kapitan, rozpoczął kurs w Wyższej Szkole Wojennej. Po uzyskaniu dyplomu w 1923 roku, otrzymał przydział na stanowisko oficera Sztabu Generalnego w 71 Pułku Artylerii Polowej w Toruniu. W tym samym roku został mianowany majorem WP.
Michał od 7 grudnia 1920 do 17 czerwca 1921 był referentem oświatowym w kowieńskim pułku strzelców.
Od 18 czerwca – 19 października 1921 w 80 Nowogródzkim p.p. jako dowódca kompanii technicznej, brał udział w pracach fortyfikacyjnych pod Wilnem.
Opinia z dnia 1 sierpnia 1921 roku, podpisana przez Dowódcę Dywizji Litewsko-Białoruskiej, Edwarda Hajdukiewicza: „por. Strażyc Michał ur. 29 V 1891 r. jako dowódca kompanii technicznej wykazał duże zdolności. Pragnie służyć zawodowo, stara się, umie utrzymać porządek i karność. Może przynieść korzyść. Kwalifikuje się na zawodowego”.
2 lutego 1921 Michał ożenił się z Ireną Marią Kostrzębską. Irena Maria urodziła się w 1895 roku jako córka Michała i Elżbiety z Palmerów. W czasie I wojny światowej była sanitariuszką. Po wojnie już jako mężatka ukończyła studia prawnicze. Zmarła 3 września 1921 roku, w pięć dni po porodzie, w warszawskim szpitalu przy ulicy Karowej. Kilka dni wcześniej zmarła też (przeżywszy tylko kilka godzin) córka Ireny Marii i Michała – Małgorzata.
Pobyt na Syberii i w niewoli niemieckiej, kilka lat czynnej służby wojskowej, trudne doświadczenia życiowe związane z zaginięciem rodziców i młodszego brata, śmierć żony i córki… Odporność psychiczna człowieka ma swoje granice. Gdy 21 września 1921 roku znalazł się w szpitalu, zdecydował się przejść do rezerwy.
Na początku października 1921 roku zdał „Dyplomowy Egzamin Nauczycielski” organizowany przez Ministerstwo Wyznań Religijnych i Oświaty Publicznej dla nauczycieli szkół średnich, posiadających wyższe wykształcenie, ale nie pedagogiczne. 20 października 1921 roku rozpoczął pracę – jako nauczyciel oraz w porozumieniu z władzami wojskowymi zorganizował Powiatowy Komitet WF i PW, który był jednym z pierwszych komitetów tego typu zorganizowanych na terenie całej Polski. Opracował dla niego statut. Uruchomił harcerstwo. Reorganizował Związek Strzelecki i Towarzystwo Gimnastyczne „Sokół”. Idee PW propagował na łamach czasopism jako dziennikarz. 30 listopada 1922 roku ożenił się z Ireną Skarbek – Kruszewską. W latach 1924 – 1932 na świat przyszło kolejne pokolenie Strażyców: Irena (1924), Stanisław (1929) i Janusz (1932).
Kamil Tadeusz od 5 marca 1923 do 31 października 1924 pełnił funkcję topografa i wykładowcy w Oficerskiej Szkole Podchorążych Artylerii w Toruniu. Wykładał tam terenoznawstwo i był kierownikiem Biblioteki Naukowej.
Od listopada 1924 do września 1939 pracował w Wojskowym Instytucie Geograficznym (WIG) w Warszawie. Pełnił tam funkcję topografa i kierownika Składnicy Map oraz ukończył kurs pedagogiczny przy Departamencie Naukowo – Szkoleniowym w Warszawie.
10 grudnia 1933 roku ożenił się z Janiną Teofilą z Lewandowskich 1v. Szweryn.
W 1934 roku awansował do stopnia majora.
Marian w latach 1924 – 1930 pracował w Oddziale III Sztabu Generalnego. W latach 1924 – 1925 był wykładowcą prawoznawstwa i ekonomii społecznej w Szkole Podchorążych Artylerii w Toruniu.
5 sierpnia 1929 roku ożenił się z Olgą Krzyżanowską 1v. Wańkowicz. Ślub odbył się w Toruniu, a panna młoda była z zawodu prawnikiem.
Od 16 października 1931 do 6 czerwca 1934 był zastępcą dowódcy 3 pułku pancernego – oddziału broni pancernych Wojska Polskiego w II Rzeczypospolitej, stacjonującego w Warszawie a później w Modlinie.
Zarządzeniem Prezydenta RP z dnia 27 czerwca 1935 roku awansował do stopnia podpułkownika dyplomowanego.
24 lipca 1939 roku dostał skierowanie na stanowisko dowódcy 12 Pułku Piechoty Ziemi Wadowickiej 6 Dywizji Piechoty w Krakowie. W tym czasie pełnił funkcję kierownika Katedry Broni Pancernych Wyższej Szkoły Wojennej w Warszawie i do pułku wstawił się 20 sierpnia.
Bibliografia
Wspomnienia Stanisława Strażyca i jego siostry Ireny
Dokumenty i zdjęcia z archiwum domowego Stanisława Strażyca
Michał Strażyc Życiorys udokumentowany
Korespondencja Michała Strażyca
Centralne Archiwum Wojskowe (CAW) Teczki osobowe: Michał Strażyc, Kamil Tadeusz Strażyc, Marian Strażyc
Grzegorz Wójcik „Początek wojny polsko – bolszewickiej”:
https://muzhp.pl/wiedza-on-line/poczatek-wojny-polsko-bolszewickiej
8 komentarzy
Ta część historii Strażyców ukazuje, jak ogromną cenę płacili żołnierze odrodzonej Polski za utrwalenie dopiero co odzyskanej wolności. Dla nich niepodległość z 1918 roku nie była końcem walki, lecz początkiem nowego etapu służby. Michał, Kamil Tadeusz i Marian nie schodzili z drogi obowiązku – walczyli, szkolili, organizowali struktury, a potem budowali fundamenty państwa. To niezwykły przykład ciągłości postaw – od frontu po salę wykładową. Pozdrawiam serdecznie 🙂
W życiorysach braci Strażyców widać prawdziwą esencję polskiego losu po 1918 roku. Z euforii niepodległości – prosto w ogień wojny z bolszewikami, a później w trudny proces odbudowy kraju. Każdy z braci poszedł swoją drogą, ale wszystkich łączyła jedna myśl: służyć Polsce tam, gdzie najbardziej była potrzebna. To postawa, która dziś powinna inspirować – służba bez oczekiwania nagrody, z wewnętrznego poczucia obowiązku. Pozdrawiam cieplutko 🙂
Historia Michała szczególnie porusza – nie tylko jako żołnierza, ale i człowieka. Po tylu dramatycznych przejściach – Syberia, niewola, śmierć żony i dziecka – nie poddał się, lecz odnalazł sens w nauczaniu, wychowaniu i pracy społecznej. Jego biografia to dowód, że prawdziwy patriota nie przestaje służyć nawet wtedy, gdy wojna się kończy. Pozdrawiam serdecznie.
Kiedy czyta się o Kamilu Tadeuszu – topografie, wykładowcy, żołnierzu i naukowcu – trudno nie odczuć podziwu dla tego, jak łączył służbę wojskową z pracą intelektualną. W epoce, w której Polska dopiero kształtowała swoje granice i instytucje, ludzie tacy jak on budowali fundamenty nowoczesnego państwa. Cicha, systematyczna praca często bywa mniej spektakularna niż walka z bronią, ale równie ważna dla trwania narodu.
To niezwykłe, jak losy Strażyców pokazują różne oblicza służby Polsce. Wojna, nauka, oświata, wychowanie młodzieży – każda z tych sfer była dla nich frontem walki o niepodległość i siłę kraju. Ich życiorysy to dowód, że patriotyzm nie jest jednorazowym gestem, lecz całym życiem przeżytym w zgodzie z ideałami.
Po latach zaborów, Polska potrzebowała ludzi czynu, wiedzy i odwagi – i właśnie tacy byli Strażycowie. Bracia, którzy przeszli przez okopy, szkoły wojskowe, fronty i gabinety sztabowe, a potem budowali struktury państwa i szkolnictwa. Trudno o piękniejszy przykład służby ponad pokoleniami. Odkrywanie historii swojej rodziny jest bardzo fascynujące. Jolu, kosztowało to Cię wiele pracy, ale efekt daje z pewnością wiele satysfakcji. Gratuluję i pozdrawiam 🙂
To prawda, jest przy tym trochę pracy… Porządkowaniem zgromadzonych dokumentów, listów, wspomnień i pamiętników zajęłam się w czasie pandemii. Było to ciekawe zajęcie i możliwość oderwania się od tej ponurej rzeczywistości. Najbardziej męczące jest dla mnie tłumaczenie dokumentów z języka rosyjskiego na język polski. Nie przepadam za tym 🙂 Pozdrawiam serdecznie 🙂
Słowa z opinii wojskowej o Michale: „stara się, umie utrzymać porządek i karność, może przynieść korzyść” – brzmią jak zapowiedź całego jego późniejszego życia. Człowieka obowiązku, który nie uciekał od odpowiedzialności, lecz stawał tam, gdzie potrzebne były kompetencje i serce. Właśnie tacy ludzie stanowili o sile II Rzeczypospolitej. Wzruszająca jest także historia Ireny Marii – żony Michała. Sanitariuszka w czasie wojny, kobieta wykształcona, która oddała życie u progu nowego etapu niepodległej Polski. Jej krótki życiorys to przypomnienie, że także kobiety – często w cieniu historii – ponosiły ogromne ofiary, wspierając mężów, braci, ojców w ich służbie. Ciekawą postacią jest również Marian Strażyc. To przykład żołnierza, który swoją karierę wojskową traktował jak powołanie. Od młodego oficera w Dyneburgu po podpułkownika i wykładowcę broni pancernej – całe życie poświęcił armii. W jego losie widać, jak Wojsko Polskie w dwudziestoleciu międzywojennym dojrzewało – z legionowej improwizacji do profesjonalnej, nowoczesnej armii. I Kamil Tadeusz – żołnierz, topograf, wykładowca – człowiek wszechstronny i niezwykle utalentowany. WIG w międzywojniu miał ogromne dokonania i znaczenie.